Zestawienie dwóch realizacji Strauba i Huillet dokumentuje konsekwencję ich dialektycznego myślenia o historii jako układzie nawarstwień podporządkowanych logice stratygraficznej. W pierwszym z filmów współczesny bohater przemierza Rzym, prowadząc rozmowy z postaciami z czasów Cezara. Świadome przesunięcie porządków czasowych aktualizuje je pośród ulic współczesnej metropolii. Odsłania tym samym niezmienne podstawy władzy. W drugim pejzaż Lotaryngii działa jak zapis geologiczny, w którym dźwięk, muzyka i cytaty przywołują ślady dawnych konfliktów militarnych. Oba utwory wykorzystują anachronizm jako narzędzie krytyczne, ukazując historię jako proces, którego sens wyłania się z konfrontacji współistniejących porządków.
reżyseria: Jean-Marie Straub, Danièle Huillet
produkcja: Francja
rok premiery: 1972, 1994
czas trwania: 88 minut, 20 minut
Piłat i inni (1972, reż. Andrzej Wajda)
Lekcje historii (1972, reż. Jean-Marie Straub, Danièle Huillet), Lothringen! (1994, reż. Jean-Marie Straub, Danièle Huillet)
1966, Moskwa, środa, 23 marca
Ewangelia Mateusza. Jest jeszcze miejsce na film o Chrystusie, ale pomysły w większości zrobione.
1966, poniedziałek, 4 lipca
Film o Chrystusie w Holandii ze zbuntowaną młodzieżą.
1967, Algieria, niedziela, 20 sierpnia
(…) Projekt filmu Czarny Chrystus. Opowiedzenie raz jeszcze historii o Chrystusie nie powinno budzić zastrzeżeń. Która inna ze znanych nam opowieści wzbudza tyle zainteresowania, kontrowersji i sprzeciwu? Temat nie budzi zastrzeżeń. Jak go jednak ująć i z czym wyjść do stale zmieniającej się widowni? Niepowodzenie artystyczne filmów o Chrystusie wynikają z chęci opowiedzenia całej historii jego życia. Natomiast istnieje temat filmu o nim, niemal policyjno-sądowego: sąd – proces – kaźń.
1971, Warszawa, czerwiec
(…) Poszukując od lat możliwości zrealizowania filmu o Chrystusie, rozważałem wiele ewentualności, od rekonstrukcji historycznej do Jezusa hipisów. Dopiero jednak tekst Bułhakowa dał mi nadzieję na rzecz inteligentną i poważną. (…) Film historyczno-kostiumowy (rekonstrukcja) pozostawi widzów obojętnych na treść Piłata. Zbyt znana jest ta akcja, ażeby mogła zainteresować, a co dopiero poruszyć kogokolwiek. Jednak gdy odpowiednio dobierzemy tło i kostiumy, Chrystus i Piłat zjawią się wśród nas. Staną się naszym problemem – urzędnika, który musi nieraz podjąć decyzję sprzeczną z jego sumieniem. Golgota nie będzie wzgórzem z legendy, lecz tym, czym była naprawdę – śmietniskiem, na którym leżą roztrzaskane wraki samochodów, lodówki, cała nasza materialna cywilizacja. Łatwo osiągnąć ten efekt, bo film jest dialogowy, a bliskie twarze, niektóre fragmenty ubioru i rekwizyty każą nam myśleć, że oglądamy przeszłość, opowieść z Ewangelii. Pochód na Golgotę czy Judasz błądzący nocą sfotografowani wśród samochodów na ulicy dadzą ten drugi, dzisiejszy obraz w filmie.
1983 4.08
Antygona ale jaka? Jako taka. A jeżeli taka, to jaka? – tak mówiliśmy zawsze w szkole, kiedy nauczyciel zaplątał się w zbytnich komentarzach na lekcji historii. Kto? Oddział partyzantów; tak miało być. Kiedy? Dziś, w 1983. Gdzie? W Bejrucie.
źródło: Andrzej Wajda, Notesy 1946-2016. Wybór, red. T. Lubelski, A. Morstin, Wyd. Universitas, Kraków 2024.
+48 42 600 61 00 wew. 1