Afrykamera: Zapiski z podziemia

Przez cztery dekady hip-hop w Kapsztadzie był czymś więcej niż muzyką. Dla kolejnych pokoleń stał się sposobem na odkrywanie własnych korzeni, odzyskiwanie wymazanej historii i budowanie tożsamości w cieniu kolonializmu i apartheidu. „Zapiski z podziemia” prowadzą przez różne dzielnice miasta i osobiste historie ludzi, dla których hip-hop stał się narzędziem samopoznania, sprzeciwu i budowania wspólnoty.
Film staje się żywym archiwum głosów i wspomnień kolejnych pokoleń, ukazując hip-hop jako narzędzie przetrwania, odzyskiwania własnej historii i budowania tożsamości. To także zbiorowy akt pamięci, oporu i kulturowej ciągłości.

Dodatek:
„»Zapiski z podziemia« stanowi sugestywny i wielowymiarowy portret Kapsztadu, ukazany przez pryzmat tamtejszej podziemnej sceny hiphopowej. Film przywołuje historię, która zbyt często pozostawała poza oficjalną narracją. W czasach, gdy kwestie pamięci, tożsamości i ekspresji pozostają kluczowe dla południowoafrykańskiego krajobrazu społecznego, film »Notatki z podziemia« jawi się jako dzieło istotne zarówno w ujęciu historycznym, jak i współczesnym. Film podkreśla trwałą moc hip-hopu jako siły sprzyjającej budowaniu świadomości politycznej, duchowego zakorzenienia oraz wzmacnianiu wspólnoty”. – Międzynarodowy Festiwal Filmów Dokumentalnych Encounters

Reżyserzy:
Adrian Van Wyk – artysta, filmowiec i historyk kultury z Kapsztadu (Republika Południowej Afryki), posiadający tytuł magistra historii uzyskany na Uniwersytecie w Stellenbosch. Jego twórczość obejmuje filmy dokumentalne i fabularne, instalacje oraz działania badawcze; artysta zgłębia w nich tematykę archiwów, pamięci i historii wysiedleń. Jego praca magisterska, poświęcona kulturze hip-hopowej w Kapsztadzie, stała się podstawą pełnometrażowego filmu dokumentalnego „Notes From The Underground”, zrealizowanego przy wsparciu NFVF. W 2023 roku wyprodukował film „What The Soil Remembers”, którego premiera odbyła się na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Rotterdamie (IFFR) – produkcja zdobyła nagrodę Ammodo Tiger Short Award oraz szereg innych międzynarodowych wyróżnień. W 2024 roku zrealizował film „Flores”, który miał swoją premierę na festiwalu Sheffield DocFest, gdzie zwyciężył w międzynarodowym konkursie filmów krótkometrażowych. Van Wyk prezentował swoje prace na całym świecie; odbył m.in. rezydencję w Singapore Art Museum, a także został wybrany do programu Atlantic Fellow for Racial Equity (edycja 2025–2026).

Chris Kets – filmowiec i producent kulturalny z Kapsztadu. Jego twórczość sytuuje się na styku subkultur, historii osób wykluczonych oraz aktywizmu. Współpracując z wieloma artystami, stworzył m.in. teledysk „Ice Drop” oraz krótki film dokumentalny „#gqomwave” (2015) – dzieła te weszły w skład stałej ekspozycji poświęconej historii muzyki elektronicznej w londyńskim Design Museum. Od 2021 roku Kets pełni funkcję dyrektora kreatywnego projektu „Third Space” w ramach platformy Boiler Room; jest to inicjatywa multidyscyplinarna, przybliżająca historie rodzących się subkultur muzycznych na tzw. Globalnym Południu. Do jego ostatnich krótkometrażowych produkcji należą „Freedom Sounds: From Kwaito to AmaPiano” (2022) oraz „6SENSE” (2024) – film opowiadający o niedowidzącym producencie muzyki z gatunku gqom, pochodzącym z wiejskich terenów prowincji KwaZulu-Natal. Podejście Ketsa do filmu dokumentalnego i sztuki kształtowało się poprzez eksperymenty w duchu „partyzanckim” (guerilla style) oraz praktyki oparte na współpracy.

A search for identity, the reclamation of an erased past, and a form of artistic resistance—“Notes from the Underground” serves as a living archive of the rights and experiences of generations for whom hip-hop became a tool for survival and a means of crafting their own history.

For four decades, hip-hop in Cape Town has been more than just music. For successive generations, it has served as a way to explore their roots, reclaim a suppressed history, and forge an identity in the shadow of colonialism and apartheid. "Notes from the Underground" takes viewers through various neighborhoods of the city, sharing the personal stories of individuals for whom hip-hop has become a tool for self-discovery, resistance, and community building.
The film functions as a living archive of the voices and memories of different generations, presenting hip-hop as a means of survival, a way to reclaim one’s own history, and a method for constructing identity. It is, at once, a collective act of remembrance, resistance, and cultural continuity.

“Notes from the Underground offers a powerful and deeply layered portrait of Cape Town through the voices of its underground Hip Hop movement, capturing a history that has too often existed outside official narratives. At a time when questions of memory, identity and expression remain central to South Africa’s social landscape, Notes from the Underground feels both historically important and contemporary. The film highlights the enduring power of Hip Hop as a force for political awareness, spiritual grounding and community empowerment.” - Encounters International Documentary Festival

DIRECTOR’S BIO:
Adrian Van Wyk - an artist, filmmaker, and cultural historian from Cape Town, South Africa, with an MA in History from Stellenbosch University. His work spans documentary and fiction film, installation, and research, exploring archives, memory, and histories of displacement. His MA dissertation on Hip Hop culture in Cape Town informed his feature documentary, Notes From The Underground, supported by the NFVF. In 2023, he produced What The Soil Remembers, which premiered at the International Film Festival Rotterdam (IFFR), winning the Ammodo Tiger Short Award and multiple international prizes. In 2024, he produced Flores, which premiered at Sheffield DocFest and won the International Short Film Competition. He has presented work internationally, including a residency at the Singapore Art Museum, and was selected as an Atlantic Fellow for Racial Equity (2025–2026).

Chris Kets - a Filmmaker and cultural producer from Cape Town. His work lies at the intersections of sub-culture, outsider histories and activism. Working with a wide array of artists his music video Ice Drop and short documentary #gqomwave (2015) became part of a permanent display at London’s Museum of design on the history of electronic music. Chris is creative director of Third Space (2021 - present) at Boiler Room, a multi-disciplinary project that tells the story of emerging music subcultures from the Global South. Chris’ recent short films include “Freedom Sounds: From Kwaito to AmaPiano” (2022) and “6SENSE” (2024) about a visually-impaired Gqom producer from rural Kwa-Zulu Natal. Chris' documentary and artistic approach was developed through guerilla style experimentation and collaborative practices.

Reżyseria i scenariusz: Adrian Van Wyk, Chris Kets
Zdjęcia: Chris Kets
Muzyka: Garth Erasmus, Mxshi Mo, Kurt Murray
Kraje produkcji: RPA
Rok produkcji: 2026
Czas trwania: 80 min. 
Nagrody i festiwale: 2026 Sheffield DocFest