Film podejmuje temat zbrodni katyńskiej z 1940 roku, kiedy zamordowano tysiące polskich oficerów. Dla reżysera ma on wymiar osobisty, ponieważ wśród ofiar był jego ojciec. Opowieść skupia się nie tylko na samym wydarzeniu, lecz przede wszystkim na jego długotrwałych konsekwencjach oraz na kłamstwie katyńskim, które przez dekady narzucało fałszywą wersję odpowiedzialności i odbierało rodzinom prawo do publicznej żałoby. W centrum narracji znajdują się kobiety oczekujące na swoich bliskich – mężów, synów i braci (Maja Ostaszewska, Magdalena Cielecka, Danuta Stenka, Maja Komorowska) – próbujące przetrwać czas wojny, okupacji i powojennej cenzury. Ich doświadczenie wyraża samotność, niepewność i stopniową konfrontację z prawdą, która przez lata była tłumiona przez władze. Wielowątkowa konstrukcja, oparta na precyzyjnym montażu, łączy różne perspektywy czasowe i przestrzenne, splatając losy rodzin z obrazem systemu władzy. Film staje się opowieścią o pamięci, milczeniu i potrzebie ujawnienia faktów jako warunku wspólnotowego przepracowania traumy.
Przed projekcją w kinie NCKF odbędzie się wydarzenie towarzyszące w formie prelekcji prof. Piotra Kletowskiego (UJ, Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha).
reżyseria: Andrzej Wajda
produkcja: Polska
rok premiery: 2007
czas trwania: 117 minut
Katyń (2007, reż. Andrzej Wajda)
Zarządca Sansho (1954, reż. Kenji Mizoguchi)
1992, Nowy Jork, środa, 7 października
O 13.00 wspólny obiad w teatrze z panami Geislerem i Roberdeau. Dwaj bardzo mili nowojorscy agenci teatralni, którzy chcą mi dać sztukę Terrence’a Malicka. Napisał ją, wychodząc od japońskiej legendy zen, której użył Mizoguchi dla swego filmu Zarządca Sansho.
1992, sobota, 17 października
(…) Krystyna słusznie zauważa, że japońska legenda, której użył Terrence Malick, nadaje się do filmu – panoramy od 1939 do dziś, w której byłoby też miejsce na Katyń. 1939 – ojciec idzie na wojnę, matka zostaje z dwojgiem dzieci. 1940 – syn, szukając ojca, trafia do sowieckiego obozu pracy, gdzie poznaje dobrego komunistę, który ucieka, gdy on sam zostaje zmuszony do współpracy, ale zbiega dzięki siostrze. Ona przybywa do obozu w poszukiwaniu brata. 1942 – syn trafia do II Armii. Tu odnajduje dobrego komunistę, który po powrocie do kraju pomaga mu zostać wojewodą. 1948 – syn próbuje wprowadzić „równość i braterstwo”; po zjednoczeniu partii wyganiają go. 1956 – dowiaduje się, że ojciec zginął w Katyniu. Spotyka wracającą z Londynu matkę. To mógłby być piękny film, ale kto to napisze? Może Herling-Grudziński?
1992, środa, 21 października
Krystyna, w poczuciu swojej roli pomocnicy w moich nowych projektach, a też przekonana, że fabuła japońskiego Zarządcy Sansho dobrze łączy się z tematem polskim 1939-1956, zadzwoniła do Herlinga i opowiedziała ten pomysł. Niestety pan Gustaw jest po drugim zawale i nie może jechać do Paryża. Ale wysłuchał z uwagą, obiecał przeczytać samą legendę i obejrzeć kasetę oraz pomyśleć nad takim scenariuszem. W epopei rzecz nie polega na wydarzeniach, idzie o postacie. Te muszą być stworzone na miarę przeżyć, które zgotował im los. Właśnie tego spodziewałbym się po Herlingu.
1994, niedziela, 29 maja
Cztery projekty filmowe: (…) 2. „Katyń” wg Zarządcy Sansho – konieczna rozmowa z Herlingiem-Grudzińskim. DOPISEK Z 31 MAJA: Herling mówi na ten projekt Nie, ale proponuje Inny świat.
2003, poniedziałek, 1 września
Po wielu próbach i namyśle mam już pewność, że przyszły film o Katyniu nie może stawiać sobie za cel odkrycia całej prawdy o tym wydarzeniu, gdyż to już zostało dokonane. (…) Dlatego widzę mój przyszły film o Katyniu jako opowieść o Rodzinie rozłączonej na zawsze, o wielkich złudzeniach i brutalnej prawdzie katyńskiej zbrodni. Słowem film o indywidualnym cierpieniu, które wywołuje obrazy mające znacznie większą uczuciową pojemność niż historyczne fakty. Film ukazujący okrutną do bólu prawdę, której bohaterami nie są zamordowani oficerowie, lecz kobiety czekające na ich powrót, każdego dnia o każdej godzinie. Wierne i niezachwiane, pewne, że wystarczy otworzyć drzwi, a stanie w nich oczekiwany od lat mężczyzna.
źródło: Andrzej Wajda, Notesy 1946-2016. Wybór, red. T. Lubelski, A. Morstin, Wyd. Universitas, Kraków 2024.
+48 42 600 61 00 wew. 1