Nocne Niebo nad Łodzią - lipiec 2022

 

 

(autor: Joanna Brząkała)

 

Tegoroczny lipiec to okres niezwykle sprzyjający miłośnikom astronomii oraz obserwatorom nocnego nieba, gdyż wszystkie planety Układu Słonecznego będą widoczne nocą na sferze niebieskiej.

 

Podczas krótkich lipcowych nocy najwcześniej ze wszystkich jasnych planet wschodzi Saturn, którego dostrzeżemy nisko nad południowo wschodnim horyzontem tuż po 23.00. Jako następny przedstawiciel gazowych olbrzymów godzinę po północy na niebie pojawia się Jowisz przebywający w gwiazdozbiorze Wieloryba na pograniczu z konstelacją Ryb. Trzydzieści minut później zaobserwujemy wschodzącego Marsa, który gości jeszcze w gwiazdozbiorze Ryb, aby w połowie miesiąca przewędrować do sąsiedniej konstelacji Barana. W połowie drogi między „Czerwoną Planetą”, a gromadą otwartą Plejad na wysokości ok. 180 nad wschodnim widnokręgiem można będzie dostrzec planetę Uran, jednak do jej obserwacji niezbędny jest teleskop. W późnych godzinach nocnych na niebie pojawia się kolejna planeta możliwa do obserwacji nieuzbrojonym okiem, jaką jest Wenus, występująca tego lata w roli jutrzenki. Jako ostatni przedstawiciel jasnych planet na godzinę przed wschodem Słońca spod widnokręgu wyłania się Merkury. Najmniejszą z planet trudno jednak zaobserwować, gdyż skrywa ją łuna wschodzącego Słońca.

 

Wśród lipcowych koniunkcji planet z Księżycem będziemy mogli zaobserwować koniunkcję Księżyc – Jowisz w dniu 19 lipca o godzinie 02:35. Obydwa obiekty znajdą się w odległości 20 od siebie na wysokości ok. 250 nad widnokręgiem. Koniunkcja Księżyca z Saturnem wystąpi 15 lipca o 22:28, lecz planeta z pierścieniami będzie wtedy prawie na linii horyzontu, co sprawia, że prognozy dla zainteresowanych obserwacją zjawiska są bardzo niekorzystne.

 

Fazy Księżyca w miesiącu lipcu przypadają następująco:

07.07 – I kwadra

13.07 – pełnia

20.07 – ostatnia kwadra

28.07 - nów

 

20 lipca w opozycji znajdzie się Pluton, który do 2006 roku był uważany za jedną z planet Układu Słonecznego, a obecnie jest planetą karłowatą i jednocześnie największym obiektem w Pasie Kuipera. Będzie on widoczny na tle gwiazd konstelacji Strzelca i pomimo słabej jasności może stać się cennym obiektem obserwacyjnym dla posiadaczy średnich i większych teleskopów. Chociaż nie da się dostrzec jego tarczy amatorskim sprzętem, to przy odrobinie cierpliwości i chęci zapaleni miłośnicy astronomii będą mieli możliwość zaobserwowania zmian położenia Plutona na tle gwiazd. W ostatnich latach obiekt był badany przez sondę Nowe Horyzonty (New Horizons) należącą do NASA, wysłaną w 2006 roku w celu bliższego poznania obiektów z Pasa Kuipera, w tym głównie samego Plutona i jego księżyców. Podróż sondy przebywającej dwie trzecie czasu  lotu w stanie hibernacji trwała 9 lat. W lipcu 2015 roku sonda przeleciała w odległości 12 500 km od powierzchni Plutona i została skierowana  w stronę innego obiektu do którego dotarła w 2019 roku. Aktualnie celem sondy jest zbadanie jeszcze jednego obiektu położonego w pobliżu trajektorii jej lotu. Ciekawostką jest fakt, iż sonda Nowe Horyzonty opuściła Ziemię z prędkością 58 536 km/h, co czyni ją pojazdem kosmicznym oddalającym się od naszej planety z największą w historii startów uzyskaną prędkością.

 

      

 

W drugiej połowie miesiąca będziemy mogli zaobserwować meteory z roju Południowych delta Akwarydów, którego maksimum przypada 28 lipca, czyli w czasie nowiu Księżyca. Przy bezchmurnym niebie należy więc spodziewać się dobrych warunków do obserwacji tego aktywnego roju (ZHR: 20). Południowe delta Akwarydy związane są z grupą komet muskających Słońce, a ich radiant znajduje się w gwiazdozbiorze Wodnika.

 

 

W dniu 4 lipca o godz. 07:11 Ziemia znajdzie się w aphelium, czyli w najbardziej oddalonym od Słońca punkcie swojej orbity, w odległości 152 095 mln km od naszej dziennej gwiazdy.

 

 

Ćwierć wieku temu również w dniu 4 lipca na Marsie wylądowała sonda kosmiczna Mars Pathfinder przeznaczona do badań „Czerwonej planety”. W skład sondy wchodził moduł przelotowy, lądownik oraz sześciokołowy łazik o nazwie Sojourner. Warto nadmienić, iż był on pierwszym w historii pojazdem sterowanym z Ziemi poruszającym się po powierzchni innej planety. W ciągu przeszło dwóch miesięcy Sojourner przebył  łącznie ok. 100 m i wykonał 550 zdjęć. Przeprowadził badania składu chemicznego skał, wykonał także wiele eksperymentów pod kątem usprawnienia przyszłych pojazdów marsjańskich. Ostatni sygnał z lądownika odebrano 7 października 1997 roku.

 

 

     

 

Na lipcowym niebie możemy dostrzec i podziwiać kilka pięknych, a zarazem odległych od Ziemi obiektów. Jednym z nich jest gromada kulista gwiazd M 13 widoczna w konstelacji Herkulesa od której światło biegnie do nas 23 tys. lat. Za gromady kuliste uważa się bardzo liczne gromady starych gwiazd, liczących sobie niekiedy ponad 10 mld lat.

 

 

 

 

Poszukując inteligentnych form życia pozaziemskiego w ramach działającego od kilkudziesięciu lat Programu SETI (Poszukiwanie Cywilizacji Pozaziemskich) w listopadzie 1974 roku wysłano w kierunku M 13 sygnał radiowy nazwany „Wiadomością z Arecibo” . Nazwa pochodzi od największego wówczas radioteleskopu Arecibo na Porto Rico, przy pomocy którego nadano zakodowaną w systemie dwójkowym wiadomość. Zawierała ona informacje o strukturze kwasu DNA, wyglądzie człowieka, liczbie ludzi na Ziemi, położeniu naszej planety w Układzie Słonecznym oraz samym radioteleskopie. Wiadomość ta podróżuje z prędkością światła, a więc powinna dotrzeć do gromady kulistej Herkulesa za około 23 tys. lat.  Kiedy jednak osiągnie swój cel wspomnianej gromady gwiazd od dawna nie będzie już w przewidywanym miejscu, ponieważ, obiegając centrum Drogi Mlecznej w tak długim okresie czasu zmieni swoje położenie i  będzie znajdować się w odległym o dziesiątki lat świetlnych rejonie naszej galaktyki. Wysłanie sygnału było, więc właściwie tylko sprawdzeniem możliwości technicznych zmodernizowanego radioteleskopu.

 

 

 

 

 

 

Kalendarzyk:

04 lipca – Ziemia w aphelium

19 lipca – koniunkcja Księżyca z Jowiszem

20 lipca – opozycja Plutona

28 lipca – maksimum roju Południowych delta Akwarydów

 

 

 

ŹRÓDŁA DO GRAFIKI – KALENDARZYK NA LIPIEC 2022

https://pl.wikipedia.org/wiki/Wiadomo%C5%9B%C4%87_Arecibo#/media/Plik:Arecibo_message.svg

link do graficzne przedstawienie komunikatu z Arecibo pierwszej próby nawiązania przez ludzkość kontaktu z obcymi

https://pl.wikipedia.org/wiki/Obserwatorium_Arecibo#/media/Plik:Arecibo_radio_telescope_SJU_06_2019_6144.jpg

źródło do grafiki obserwatorium Arecibo

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:NH-Pluto-color-NewHorizons-20150713-full.png

źródło do zdjęcia Plutona wykonane przez sondę New Horizons 13 lipca 2015 roku z odległości 768 tys. km

https://pl.wikipedia.org/wiki/Gromada_Herkulesa#/media/Plik:M13LRGB_RC10.jpg

źródło do zdjęcia gromada kulista w Herkulesie

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sojourner_on_Mars_PIA01122.jpg

źródło do grafiki łazik sojourner