Nocne Niebo Nad Łodzią - grudzień 2022

 

Grudniowe dni stają się coraz krótsze (np. 15 grudnia w Łodzi wschód Słońca 7:41, zachód 15:32), jesień zbliża się do końca, ale to miesiąc nadziei, ponieważ czeka nas zimowe przesilenie (dokładnie 21 grudnia o 22:48 czasu polskiego). Miejmy nadzieję, że długie noce zsynchronizują się z bezchmurną pogodą, co pozwoli na ciekawe obserwacje. Na co warto zwrócić uwagę w grudniu ?

 

W poprzednim miesiącu omawialiśmy obiekty w gwiazdozbiorze Byka. Teraz warto zwrócić uwagę na sąsiadujący z nim gwiazdozbiór Oriona, który w połowie grudnia o 22:30 będzie już wysoko nad horyzontem. To bardzo charakterystyczna konstelacja, łatwa do rozpoznania, składająca się linii tworzonej przez 3 jasne gwiazdy (to tzw. pas Oriona) oraz dwóch jasnych gwiazd rozmieszczonych symetrycznie nad i pod pasem Oriona. Oczywiście sam obszar gwiazdozbioru jest większy, ale ten opis pozwoli nam zlokalizować mitycznego myśliwego na nocnym niebie. 

 

Zacznijmy od identyfikacji gwiazd pasa Oriona. To trzy błękitne nadolbrzymy, gorętsze i znacznie masywniejsze od Słońca. Patrząc od lewej mamy Alnitaka (układ potrójny, odległy o ok. 1260lat świetlnych), w środku jest Alnilam (ok. 2000 lat świetlnych od nas) i po prawej jest Mintaka (układ wielokrotny, odległy ok. 1200 lat świetlnych). 

 

Nad pasem Oriona (bezpośrednio nad jego środkową gwiazdą) znajduje się Betelgeza. To czerwony nadolbrzym będący 9-tą najjaśniejszą gwiazdą na niebie (odległa ok. 550 lat świetlnych). Warto ją zapamiętać i obserwować nie tylko w tym roku. Naukowcy oceniają, że może zostać kolejną supernową w naszej galaktyce. 

 

Poniżej pasa Oriona znajduje się Rigel (stopa Oriona). Najjaśniejsza gwiazda tej konstelacji, położona ok 863 lata świetlne od nas. Ten błękitny nadolbrzym jest 6-tą najjaśniejszą gwiazdą na nocnym niebie.

 

W poprzednim miesiącu omawialiśmy gromady otwarte. W Orionie możemy z łatwością zaobserwować obiekt, który przedstawia najwcześniejszy etap ewolucji gwiazd. Wielka Mgławica w Orionie (oznaczenie katalogowe M42) to najjaśniejsza mgławica dyfuzyjna na niebie, widoczna nieuzbrojonym okiem. To również najbliższy nam obszar gwiazdotwórczy, oddalony o ok. 1344 lata świetlne i rozmiarze ok. 30 lat świetlnych. Wiele informacji o niej dostarczył nam kosmiczny teleskop Hubble’a, dzięki któremu zaobserwowaliśmy ponad 700 młodych gwiazd i 150 dysków protoplanetarnych. Mgławica znajduje się pod pasem Oriona a nad gwiazdą Rigel. Widoczna jest, nieuzbrojonym okiem, jako niewielka mgiełka w mieczu zwisającym u pasa Oriona.

 

Credits: NASA, ESA, M. Robberto (Space Telescope Science Institute/ESA) and the Hubble Space Telescope Orion Treasury Project Team 

licencja : public domain

 

Credits: K.L. Luhman (Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics, Cambridge, Mass.); and G. Schneider, E. Young, G. Rieke, A. Cotera, H. Chen, M. Rieke, R. Thompson (Steward Observatory, University of Arizona, Tucson, Ariz.) and NASA/ESA 

licencja : public domain

 

Zbliżająca się do zimy Ziemia pozwala nam już zobaczyć gwiazdozbiory widoczne o tej porze roku. Warto zwrócić uwagę na jeszcze jeden, Bliźnięta, ze względu na grudniowy rój meteorów. Geminidy (nazwa pochodzi o łacińskiej nazwy gwiazdozbioru Bliźniąt), których szczytowa aktywność przypada na noc 14 grudnia, to rój meteorów zrodzony przez planetoidę Phaeton. Jeden z najbardziej intensywnych rojów pozwala obserwatorowi zobaczyć nawet 120 zjawisk na jedną godzinę, przy czym należy pamiętać, że jego maksimum jest dość szerokie i trwa przez 3 doby. Tym razem warto zwrócić uwagę, że Księżyc nie będzie przeskadzał w czasie nocnych obserwacji co zapewni bardzo korzystne warunki do obserwacji

 

credits : NASA/JPL

licencja : public domain

 

W grudniu nie możemy pominąć rocznicy urodzin Johannes Keplera, który przyszedł na świat 27 grudnia 1571 roku i jako pierwszy zwrócił uwagę i udowodnił, że orbity planet nie są idealnymi kołami.. Opublikował katalog ponad 1500 gwiazd, nad którym pracował 20 lat. Jednak najbardziej znaczącym jego dziełem są 3 prawa Keplera opisujące ruchy ciał niebieskich. Przybliżmy je nieco :

 

licencja : public domain

 

I Prawo Keplera. 

Każda planeta Układu Słonecznego porusza się po orbicie wokół Słońca w kształcie elipsy, a Słońca znajduje się w jednym z ognisk elipsy.

 

II Prawo Keplera.

W równych odstępach czasu promień wodzący planety, poprowadzony od Słońca, zakreśla równe pola.

Wynika z niego, że planeta w swoim peryhelium (najbliżej Słońca) porusza się szybciej niż w swoim aphelium (czyli najdalej Słońca). Pokonuje zatem w tym samym czasie dłuższą drogę w pobliżu naszej dziennej gwiazdy, niż kiedy jest w najdalszym punkcie swojej orbity.

 

III Prawo Keplera.

Stosunek kwadratu okresu obiegu planety wokół Słońca do sześcianu wielkiej półosi jej orbity jest stały dla wszystkich planet w Układzie Słonecznym. 

Z prawa tego wynika, że im większa orbita, tym dłuższy okres obiegu, oraz że prędkość liniowa na orbicie jest odwrotnie proporcjonalna do pierwiastka promienia orbity (dla orbity kołowej). Można to zapisać wzorem.

 

grafika: Michał Kata / Planetarium EC1

 

Wydarzenia astronomiczne:

 

Księżyc – 1.12 I kwadra, 8.12 pełnia, 15.12 III kwadra, 23.12 nów

 

2.12 Koniunkcja Księżyca i Jowisza

 

8.12 Koniunkcja Księżyca i Marsa  i zakrycie Marsa! (6:04 - 6:54)

 

21.12 – Przesilenie zimowe (Słońce w punkcie Koziorożca -22:48)

14.12 – Geminidy (rój meteorów) – w szczycie 120 na godzinę. W Polsce oczekiwany w nocy z 14/15 grudnia

 

26.12 – Merkury najwyżej na wieczornym niebie

 

29.12 – koniunkcja Wenus i Merkurego

 

 

Życzymy bezchmurnych wieczorów i udanych obserwacji.

 

Maciej Ogieniewski